ಇಂದು ವಿಶ್ವ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ದಿನ   :   ಹೀಗೊಂದು  ಡಿಜಿಟಲ್ ಅವಲೋಕನ

ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂವಹನ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಯುಗಾಂತರಕಾರಿ ಹಂತವೇ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ). ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜೂನ್ 30 ರಂದು ‘ವಿಶ್ವ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ದಿನ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2010 ರಲ್ಲಿ ‘Mashable’ ಎಂಬ ಜಾಗತಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಇದರ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇಂದು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಒಂದು ‘ಜಾಗತಿಕ ಹಳ್ಳಿ’ಯನ್ನಾಗಿ (Global Village) ಮಾಡಿರುವ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಸನ (ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ)

ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ   :   1997 ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣವಾಗಿ SixDegrees.com ಉದಯಿಸಿತು. ನಂತರ Friendster ಮತ್ತು MySpace ನಂತಹ ತಾಣಗಳು ಬಂದವು. 2003 ರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗಾಗಿ LinkedIn ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಕ್ರಾಂತಿ   :  2004 ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ (ಈಗಿನ ಮೆಟಾ) ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಹುಡುಕುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ‘ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಇಂಜಿನ್’ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ನಂತರ 2006 ರಲ್ಲಿ ಟ್ವಿಟರ್ (ಈಗಿನ X) ಮತ್ತು ಸಂವಹನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಬಂದವು.

ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರವ್ಯ (ವಿಷುಯಲ್) ಕ್ರಾಂತಿ   :   2005 ರಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್, 2010 ರಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಬಂದವು. ಪ್ರಸ್ತುತ ರೀಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಬದಲಾವಣೆ

 ಜನ ಆಂದೋಲನಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬು  :   ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮುರಿದು ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದೆ. ‘ಅರಬ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್’, ‘ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಲೈವ್ಸ್ ಮ್ಯಾಟರ್’ ನಂತಹ ಜಾಗತಿಕ ಆಂದೋಲನಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಬಲೀಕರಣ   :   ಎಲ್‌ಜಿಬಿಟಿಕ್ಯೂ+ (LGBTQ+), ದಿವ್ಯಾಂಗರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಕೋವಿಡ್-19 ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪದಂತಹ ಕಠಿಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್, ಬೆಡ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಜೀವಿನಿ’ಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ.

  ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಆಯಾಮ (ಕ್ರಿಯೇಟರ್ ಎಕಾನಮಿ)

ಕ್ರಿಯೇಟರ್ ಎಕಾನಮಿ  :  ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಇಂದು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆನ್ಸರ್‌ಗಳು, ಯೂಟ್ಯೂಬರ್‌ಗಳು ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ vs ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ (ಟಿವಿ, ಪೇಪರ್)  :   ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದಾಯಕ, ಸಂವಹನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್   :  ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ, ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿಮುಖ ಸಂವಹನ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಪರಿಕರಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real-time) ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆಯಬಹುದು. ಇದು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ (MSMEs) ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.

ಕರಾಳ ಮುಖ (ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು)

ವೈಚಾರಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ (Eco Chambers)   :   ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವರ ಇಷ್ಟದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೇ ಪದೇ ಪದೇ ತೋರಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಫೇಕ್ ನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್   :   ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳು ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡಿ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ‘ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್’ ವಿಡಿಯೋಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೌರವ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿವೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ  :   ಇತರರ ವೈಭೋಗದ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ FOMO (Fear of Missing Out – ಏನನ್ನೋ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಭಯ) ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೈಕ್ ಮತ್ತು ಕಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ‘ಡೋಪಮೈನ್’ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಯುವಕರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ದಾಸರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

 ಭೂ-ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ

 ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ಅನಾಲಿಟಿಕಾ ಹಗರಣ   :   2016 ರ ಅಮೆರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವೇಳೆ ಜನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾ ಕದ್ದು, ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಿರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಉಪನಿವೇಶನಶಾಹಿ   :   ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಡೇಟಾ ಕೆಲವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ.

ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ   :   ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟವು GDPR ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಅದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕೂಡ ನಾಗರಿಕರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (DPDP Act) ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

 ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ‘ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ’ ಇದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಬಳಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಾನವೀಯತೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬಲ್ಲದು.